Historia bez tytułu, początku i końca…

Leży przede mną zdjęcie. To nie są ci bohaterowie. Moi nie mają jeszcze twarzy. Ale to kwestia czasu. Mają imiona i nazwiska. Wiem już całkiem sporo, ale to nie czas by ujawnić wszystko. Właściwie można by zacząć tą historię od tego, że w 1897 roku F.E. Neumann przebudował część chóralną bytomskiej synagogi. Było to już wiele lat po tym, jak 25 maja 1868 roku położono kamień węgielny pod dom […]

Świadkowie. Losy śląskich Żydów (2)

Zeznania Ericha Schlesingera Erich, (Benjamin), Schlesinger ur. 12 listopada 1885 roku w Oleśnie. Syn  Zygfryda Szlamy i Flory Rechnitz. Do 1938 roku był adwokatem i notariuszem. Mieszkał w Gliwicach do 1947 roku. Erich Schlesinger zostawił liczne świadectwa spisane po niemiecku z okresu 1933-1945. Dzięki małżeństwu z Niemką, przetrwał Holokaust. Po wojnie opuścił Gliwice i Górny Śląsk. Był jednym z tych gliwickich Żydów, którzy witali przybywających ze Wschodu i osiedlających się […]

Świadkowie. Losy śląskich Żydów (1)

Opublikuję kilka zeznań żydowskich mieszkańców Gleiwitz/Gliwic. To sądzę ciekawy materiał źródłowy, poznawczy. Przeżyli, bo pozostawali w związkach z niemieckimi małżonkami. Z relacji Żydów w Berlinie wiemy, że nie zawsze chroniło te osoby przed śmiercią. Gestapo aresztowało je pod nieobecność współmałżonka i wywoziło do obozów koncentracyjnych. Po powrocie z pracy mąż, żona, znajdowali już opustoszałe, często splądrowane mieszkanie. Uważam, że po ludzku to interesujący i poruszający materiał opowiadający o losach Żydów śląskich […]

Koncert w synagodze / Concert in synagoge

Zapis z koncertu W synagodze w Krnovie słuchałem koncertu muzyki żydowskiej. Muzyka i słowa. Teksty wierszy przypominały sceny z dzieciństwa. Oniemiałe oczy dziecka patrzyły, jak krople parafiny, jak łzy dorosłych, płynęły po chanukowej menorze i zamierały martwe. Jaegerndorf 1938. Muzyka, wypełniała martwą przestrzeń synagogi, z której Boga wyprowadzono nocą i zamieniono jego dom, na skład rzeczy niepotrzebnych. Zostały Tora i nazwiska wiernych, którzy nie chcieli odejść. Zabrano […]

Opawska Synagoga

Powróciła na moment. Opawska synagoga Jest. Zdjęcie przywraca jej fizyczność, kształt, materię elewacji. Na ulicy – poruszenie. Pojawiają się dawne, niewidziane postaci. W pobliskim domu synagogalnym, chwalą już innego (?) Boga. Na cegłach ślady. Odciski palców nawet nie tych, którzy z mozołem układali mur, lecz osób, które te cegły powołały do życia, uformowały. Robotników, którzy wkładali je do pieca i wciąż ciepłe, wyciągali z jego czeluści. Zachwycają mnie […]

Petycja Franza Bernheima (wersja rozszerzona)

Między literacką fikcją, a biografią (re)konstruowaną Losy urodzonego w Salzburgu pod koniec XIX w. Franza Bernheima czekają na dociekliwego biografa. Jednym z wielu paradoksów tej historii jest to, że jej główny bohater wciąż pozostaje w cieniu wydarzeń, z którymi związane jest jego nazwisko. Bernheim powoli wychodzi z zapomnienia, w którym, świadomie pozostawał. Powiedzmy sobie też od razu, mając na uwadze siłę oddziaływania fikcji literackiej, że postać Franza Bernheima wykreowana […]