Historia bez tytułu, początku i końca…

Leży przede mną zdjęcie. To nie są ci bohaterowie. Moi nie mają jeszcze twarzy. Ale to kwestia czasu. Mają imiona i nazwiska. Wiem już całkiem sporo, ale to nie czas by ujawnić wszystko. Właściwie można by zacząć tą historię od tego, że w 1897 roku F.E. Neumann przebudował część chóralną bytomskiej synagogi. Było to już wiele lat po tym, jak 25 maja 1868 roku położono kamień węgielny pod dom modlitwy. Nadano jej popularny kostium mauretański. […]

Świadkowie. Losy śląskich Żydów (2)

Zeznania Ericha Schlesingera Erich, (Benjamin), Schlesinger ur. 12 listopada 1885 roku w Oleśnie. Syn  Zygfryda Szlamy i Flory Rechnitz. Do 1938 roku był adwokatem i notariuszem. Mieszkał w Gliwicach do 1947 roku. Erich Schlesinger zostawił liczne świadectwa spisane po niemiecku z okresu 1933-1945. Dzięki małżeństwu z Niemką, przetrwał Holokaust. Po wojnie opuścił Gliwice i Górny Śląsk. Był jednym z tych gliwickich Żydów, którzy witali przybywających ze Wschodu i osiedlających się w Gliwicach polskich Żydów i tych […]

Świadkowie. Losy śląskich Żydów (1)

Opublikuję kilka zeznań żydowskich mieszkańców Gleiwitz/Gliwic. To sądzę ciekawy materiał źródłowy, poznawczy. Przeżyli, bo pozostawali w związkach z niemieckimi małżonkami. Z relacji Żydów w Berlinie wiemy, że nie zawsze chroniło te osoby przed śmiercią. Gestapo aresztowało je pod nieobecność współmałżonka i wywoziło do obozów koncentracyjnych. Po powrocie z pracy mąż, żona, znajdowali już opustoszałe, często splądrowane mieszkanie. Uważam, że po ludzku to interesujący i poruszający materiał opowiadający o losach Żydów śląskich od 1933 roku do 1945 roku. […]

Koncert w synagodze / Concert in synagoge

Zapis z koncertu W synagodze w Krnovie słuchałem koncertu muzyki żydowskiej. Muzyka i słowa. Teksty wierszy przypominały sceny z dzieciństwa. Oniemiałe oczy dziecka patrzyły, jak krople parafiny, jak łzy dorosłych, płynęły po chanukowej menorze i zamierały martwe. Jaegerndorf 1938. Muzyka, wypełniała martwą przestrzeń synagogi, z której Boga wyprowadzono nocą i zamieniono jego dom, na skład rzeczy niepotrzebnych. Zostały Tora i nazwiska wiernych, którzy nie chcieli odejść. Zabrano ich później. […]

Opawska Synagoga

Powróciła na moment. Opawska synagoga Jest. Zdjęcie przywraca jej fizyczność, kształt, materię elewacji. Na ulicy – poruszenie. Pojawiają się dawne, niewidziane postaci. W pobliskim domu synagogalnym, chwalą już innego (?) Boga. Na cegłach ślady. Odciski palców nawet nie tych, którzy z mozołem układali mur, lecz osób, które te cegły powołały do życia, uformowały. Robotników, którzy wkładali je do pieca i wciąż ciepłe, wyciągali z jego czeluści. Zachwycają mnie […]

Petycja Franza Bernheima (wersja rozszerzona)

Między literacką fikcją, a biografią (re)konstruowaną Losy urodzonego w Salzburgu pod koniec XIX w. Franza Bernheima czekają na dociekliwego biografa. Jednym z wielu paradoksów tej historii jest to, że jej główny bohater wciąż pozostaje w cieniu wydarzeń, z którymi związane jest jego nazwisko. Bernheim powoli wychodzi z zapomnienia, w którym, świadomie pozostawał. Powiedzmy sobie też od razu, mając na uwadze siłę oddziaływania fikcji literackiej, że postać Franza Bernheima wykreowana […]